Eikenprocessierups en wat er tegen te doen.

Eikenprocessierups,Thaumetopoea processionea

De eikenprocessievlinders en hun rupsen zijn er al erg lang, maar ze hebben het goed naar de zin bij ons, omdat veel wegbeheerders in plaats van populieren eiken als wegbeplanting zijn gaan toepassen zo’n 50 jaar geleden. In andere landen doet men er meestal niet zo moeilijk over maar in ons dichtbevolkte land is het vaak knap lastig

Wat kun je er tegen doen? …Weinig.
Het is de natuur en wat je ook doet, als de natuur het naar de zin heeft blijft ze komen. Maar “de natuur” is nooit alleen. Het is eten en gegeten worden. De eikenprocessierupsen eten eikenblad. En er zijn legioenen dieren en schimmels die rupsen eten, of de volwassen insecten, de vlinders.

In een min of meer evenwichtig systeem houden die opvreters elkaar wel in de gaten en komen er geen excessen voor zoals een enorm aantal van één soort waardoor het gevretene van die soort er last van krijgt.

Tekort aan opvreters

Bonte vliegenvanger, Ficedula hypoleuca

Dat is nu echter in onze situatie wel aan de hand. De opvreters van deze rupsen en vlinders zijn er niet (meer) of in ieder geval veel te weinig, dus de vlinder profiteert, kan zich goed vestigen en als vanzelf komen de opvreters ook weer op krachten en gaat het in evenwicht komen. ….Alleen door toedoen van de mens zijn de opvreters nu nauwelijks nog in staat om dat te volbrengen dus moeten en kunnen we ze helpen.

Help de opvreters!

Opvreters zijn vooral roofinsecten, bacteriën, schimmels en nematoden. Roofinsecten zijn er in soorten en maten, maar ze moeten vooral ook als volwassen insect te eten hebben. Nectar en stuifmeel van bloemen. Wilde bloemen en wilde bomen. Dan kunnen ze eitjes leggen in de rupsen of de nesten en kunnen de larven de rupsen “in toom” houden.

Rupsendoder op een andere soort rups

Vogels zijn ook opvreters. Die eten de rupsen en de vlinders. Maar die hebben ook eten nodig als er geen rupsen en vlinders van de eikenprocessievlinder zijn. Die hebben ook andere insecten nodig en vaak ook zaden. Die vinden ze in/op/aan/onder … wilde bloemen en wilde bomen.

Pimpelmees, Cyanistes caeruleus

Vleermuizen eten vooral de vlinders. En ook voor hen geldt dat ze als de eiknprocessievlinders er niet meer zijn, ze andere insecten nodig hebben, geen zaden… het zijn geen vegetariërs. En dus: wilde bloemen en wilde bomen.

Schimmels, bacteriën en nematoden vind je meestal in de grond of in de nesten en zijn eigenlijk wat te specialistisch voor dit stukje over de eikenprocessievlinders en hun rupsen. Nematoden worden wel gespoten in de nesten van de rupsen, maar een nadeel is dat andere rupsen ook aangevallen worden .

Helpen met wilde planten!

Het is wel duidelijk. Alle opvreters help je het best met wilde planten en wilde bomen. Waarom dat “wild” er steeds bij? Omdat alleen op wilde planten heel veel insecten afkomen. Ook plantensoorten die elders in Europa groeien en daar wild zijn helpen, want die zijn vaak nauw verwant en daardoor herkenbaar voor insecten. Door-gecultiveerde soorten met dubbele bloemen, rare kleuren of uit andere delen van de wereld zijn vrijwel zinloos, omdat ze gewoon niet herkend worden als bron, anders dan bij toeval. En zeker niet als waardplant, als voedel voor de larven en rupsen.
Ook tuinplanten uit het tuincentrum kunnen heel vervelend zijn voor insecten omdat er soms bestrijdingsmiddelen ingebouwd zijn, en er in ieder geval overheen gespoten worden, zodat ze al dan niet tijdelijk bijzonder giftig zijn voor wilde insecten.

Welke soorten planten helpen?

Paardenbloem, Taraxacum officinale

Feitelijk zijn alle wilde planten goed, maar wil je veel betekenen voor de insecten en vogels in de broedtijd laat dan minimaal alle paardenbloemen bloeien. Hoe makkelijk kan het zijn… Daar komen zoveel insecten op af dat vogels veel jongen kunnen grootbrengen en dus ook veel andere prooien nodig hebben…zoals rupsen…
Maar er zijn meer mooie wilde planten. Maai een stuk van je gras niet, haal een paar tegels langs de gevel weg en zie wat er komt, bouw stapelmuurtjes met overbodige stoeptegels… het komt vanzelf en je zult je verbazen hoeveel leven er mee komt.

Planten en bomen

Wilde marjolein

Je kunt ook de natuur in de tuin een handje helpen.
Mooie wilde tuinplanten zijn bijvoorbeeld wilde marjolein, ja ook te eten!, wilde margriet, ja ook als snijbloem!, gevlekte dovenetel, bloeit hele jaar door, ruige leeuwentand, een bescheiden “paardenbloem” die na de echte paardenbloemen gaan bloeien, salie, tijm, rozemarijn.. de wilde en de gecultiveerde soorten, koekoeksbloemen, wilde anjers, pinksterbloem, judaspenning, damastbloem, die twee laatste uit midden Europa maar overal tuinplant, de ooievaarsbekken (Geranium), ook de Midden-Europese ‘tuin”varianten en nog veel meer.

Ruige leeuwentand, Leontodon hispidus
Vuilboom, sporkenhout, Rhamnus frangula

Bomen en struiken zijn als je er plek voor hebt ook heel belangrijk. Sporkehout, lijsterbes, vliersoorten, zwarte-, rode- en kruisbes… ja allemaal wild voor Nederland. Ook fruitbomen hebben wilde of min of meer wilde voorouders in ons land. Rozen en dan de enkelbloemige. meidoorn, liguster, kamperfoelie, clematis en klimop.
Eiken zou ik in dit geval niet aanraden, maar haagbeuk, els, berk en linde zijn erg aantrekkelijk voor insecten en vogels.

Nestkasten

Huismussenkast eigenbouw op Schiermonnikoog

Zorg ook voor nestgelegenheid en verblijfplaats. Vleermuizen maken gebruik van spleten in muren, onder daken, schuurtjes, in drinkwaterputten en garages en in holle bomen. Vogels broeden in dichte struiken, klimop en andere klimplanten, bijvoorbeeld roodborst, winterkoning, heggenmus en merel en soms in holtes net als vleermuizen. Voor een aantal vogels kun je nestkasten maken. Zoals mezen, mussen, roodstaarten en vliegenvangers.
Vleermuisnestkasten hebben vaak wat minder resultaat, maar als je ze niet ophangt, dan worden ze in ieder geval niet gebruikt.

Bouwtekening koolmeesnestkast

Wat kan de gemeente of een wegbeheerder of een grondbezitter doen.

Ecologisch bermbeheer tussen Loosdrecht en Kortenhoef

Minder maaien. Zo makkelijk is het. Ze hoeven niets in te zaaien, maar gewoon weer ouderwets maaien, twee keer per jaar, niet ieder jaar alles, maar stroken laten staan, het maaisel afvoeren ook wel hooien genoemd en vooral niet te lang wachten daarmee, hooguit een week.
De insecten zijn er dan uit, en de voedingsstoffen nog niet terug in de grond. Doe je de afvoer niet of te laat dan komt er alleen maar meer voedsel in de grond en gaan de planten alleen maar harder groeien.. en dan niet de bloemen maar vooral grassen waar veel minder insecten wat aan hebben.

Gefaseerd maaien N201 bij Kortenhoef

Minder maaien en afvoeren is in de meeste gevallen nog goedkoper ook dan veel maaien en steeds meer en vaker moeten maaien. Daar zijn voorbeeldberekeningen van en door onafhankelijke adviseurs ook ter plekken te maken.
Laat dat liever niet een regulier maaibedrijf doen… vaak, niet altijd, zijn die op zoek naar zo veel mogelijk makkelijke omzet. Vraag een second opinion.

Zaaien en bollen planten?

De Haag centrum, Bonte krokus

Zaaien zou kunnen met streekeigen wilde planten voor grote oppervlakken. Of doorzaaien van langdurig dood gemaaide bermen en weilanden. Liefst met soorten die in de directe omgeving voorkomen. Geen goedkope mengsels met fancy namen, ook wel pretmengsels genoemd. Staat kleurig maar door de exoten en dubbele bloemen bijna altijd van nul en generlei waarde. Onder aan dit artikel de enige echte zadenleveranciers voor wilde planten in Nederland.
Bollen planten? Hoeveel bolgewassen zijn wild voor onze streken of regio? Een aantal. Wilde hyacint is bijna inheems, wilde narcis ook bijna, sneeuwklokjes zitten aan de rand, bostulp is ook middeneuropees, bonte krokus uit de bergen. Gewone vogelmelk is echt inheems.
De meeste bollen worden helaas geplant in dit kader van dat het een verdienmodel is voor de bollensector. Niet omdat er wilde insecten op af komen laat staan roofinsecten. Hooguit hebben wat vogels er wat aan, maar de meeste bollen bloeien niet in de broedtijd van vogels of de vliegtijd van roofinsecten. Bijen en hommels, die wel wat hebben aan voorjaarsbollen, hebben helemaal niets van doen met vlinders en dus de processierupsen. En worden ook nauwelijks gegeten door vogels.

Nuttige adressen

wildetuinplanten.com Een site waar ik heel veel wilde tuinplanten op beschrijf, wordt steeds aangevuld.

Biodivers zaden. Vooral voor grote projecten. Zaad wordt met vergunning gewonnen in specifieke natuurgebieden of op verzoek vlakbij de uitzaailocatie.
De Bolderik zaden. Zadenkwekerij en leverancier van soorten en mengsels. Veel expertise aanwezig en ook advies voor zaai van specifieke mengsels
De Cruydt-Hoeck wilde zaden en planten. net als De Bolderik ook met advies voor projecten en ook leverancier van wilde planten

Voorbeelden van ecologisch beheer van “Heel Drenthe zoemt” met nuttige links
Nestkasten zelf maken. Vogelbescherming met nuttige links.
AltijdWerkPlaats maakt superdegelijke nestkasten die lang mee gaan, ook voor gemeentes en grotere aantallen.
Vivara nestkasten. Levert veel soorten nestkasten, ook voor vleermuizen. Ook voor grotere projecten.

WildeWeelde leden, ecologische hoveniers, plantenkwekers, ontwerpers, adviseurs en de enige verantwoorde zaadleveranciers van wilde planten in Nederland! Ook voor advies over berm- en graslandbeheer
Ton Stokwielder is bezig een kast te ontwikkelen om nesten door natuurlijke vijanden die leven in eikenprocessierupsennesten te laten bestrijden. Doe moeite waard om te volgen.